Portal Orzeczeń Sądu Rejonowego dla Krakowa-Podgórza w Krakowie

UZASADNIENIE WYROKU

Sądu Rejonowego dla Krakowa-Podgórza w Krakowie

z dnia 9 września 2025 roku

Pozwem z dnia 20 września 2024 roku strona powodowa Gmina Miejska K., reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wniosła
o zasądzenie od pozwanej M. C. na swoją rzecz kwoty 6.040,00 zł tytułem nienależnie wypłaconego świadczenia za zapewnienie zakwaterowania i wyżywienia obywatelom Ukrainy wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od tej kwoty
od dnia 29 czerwca 2024 roku do dnia zapłaty, a także zasądzenie od pozwanej na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu pozwu strona powodowa wskazała, że powództwo obejmuje należności z tytułu pobranego przez pozwaną świadczenia za zapewnienie zakwaterowania
i wyżywienia obywatelom Ukrainy za okres od 28 stycznia 2023 roku do 27 czerwca 2023 roku. Pozwana wnioskami z dnia 21 lutego 2023 roku, 11 kwietnia 2023 roku oraz 27 czerwca 2023 roku zwróciła się o wypłatę świadczenia z uwagi na udzielenie w okresie od dnia 1 stycznia 2023 roku do dnia 27 czerwca 2023 roku zakwaterowania pani I. B.. Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 maja 2022 roku w sprawie maksymalnej wysokości świadczenia pieniężnego przysługującego z tytułu zapewnienia zakwaterowania i wyżywienia obywatelom Ukrainy oraz warunków przyznania tego świadczenia i przedłużania jego wypłaty (Dz.U. z 2022 r., poz. 1020) wysokość świadczenia ustalono na 40,00 zł za osobę dziennie. W związku z powyższym na rachunek bankowy pozwanej przekazano kwoty: 2.520,00 zł dnia 31 marca 2023 roku (za okres od
1 stycznia 2023 roku do 21 lutego 2023 roku), 1.960,00 zł dnia 16 maja 2023 roku (za okres od 22 lutego 2023 roku do 11 kwietnia 2023 roku) oraz 3.080,00 zł dnia 13 lipca 2023 roku (za okres od 12 kwietnia 2023 roku do 27 czerwca 2023 roku). Strona powodowa zaznaczyła, że w wyniku weryfikacji ustalono, że pani I. B. w okresie od 28 stycznia 2023 r. do 12 lutego 2024 roku była objęta ochroną tymczasową udzieloną
w państwie członkowskim Unii Europejskiej, co wyklucza ochronę w Polsce na zasadach określonych w ustawie z dnia 12 marca 2022 roku o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U.2024 poz. 167 z późn. zm.). Pismem z dnia 22 maja 2024 roku, pozwana została wezwana do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, czego nie uczyniła do dnia wniesienia pozwu.

Sąd Rejonowy dla Krakowa-Podgórza w Krakowie w dniu 14 października 2024 roku wydał nakaz zapłaty (k. 20).

W sprzeciwie od nakazu zapłaty, opatrzonym datą 31 października 2024 roku
(data stempla pocztowego 2 listopada 2024 roku), pozwana, działając w imieniu własnym, wniosła o oddalenie powództwa.

W uzasadnieniu sprzeciwu pozwana wskazała, że dnia 12 lipca 2022 roku przyjęła do swojego domu I. B., emerytowaną obywatelkę Ukrainy, posiadającą ważne dokumenty, w tym numer PESEL oraz status (...). Od tego czasu pozwana pobierała świadczenie za zakwaterowanie i wyżywienie. Pozwana zaznaczyła, że status (...) był przez cały czas aktywny, ponieważ I. B. jeszcze w lipcu 2023 roku korzystała
z (...). Dopiero w sierpniu 2023 roku odmówiono jej pomocy - wtedy też zaprzestano wypłacania świadczenia. Mimo wielokrotnych zapytań kierowanych do Ambasady, Konsulatu, urzędów oraz Straży Granicznej, pozwana wraz z I. B. nie uzyskały informacji o powodzie cofnięcia statusu (...). Pozwana wskazała, że I. B. przyjechała do Polski w dniu 28 lutego 2022 roku, skąd zabrano ją do Holandii na 3 miesiące. Wróciła do Polski w dniu 9 czerwca 2022 roku i w P. otrzymała potrzebne dokumenty. Obecnie I. B. wciąż mieszka z pozwaną. Pozwana wraz z I. B. uzyskały informację od Straży Granicznej, że celem zwrócenia w Polsce statusu (...) koniecznie jest dostarczenie z Holandii dokumentu
o pobycie oraz statusie, a także że zakończono ochronę czasową I. B.
w Holandii. Status (...) został jej przywrócony po tym jak w lutym 2024 roku wyjechała na kilka dni do L. aby zobaczyć się z córką. Pozwana zaznaczyła, że mimo faktu, że wraz z mężem utrzymują się z niskich emerytur, nie zaprzestali pomagać ofiarom wojny
w Ukrainie. Pozwana zaprzeczyła, jakoby ochrona I. B. w Holandii trwała
w okresie wskazanym w pozwie (od 28 stycznia do 12 lutego 2024 roku), wskazując że właściwy okres to dni od 23 marca 2022 roku do 8 czerwca 2022 roku, kiedy to I. B. wyjechała z Holandii do Polski i zgłoszono zakończenie ochrony. Pozwana dodała, że w dokumencie uzyskanym w Holandii figuruje późniejsza data zamknięcia statusu I. B. – 6 października 2022 roku – ponieważ procedura zamknięcia trwała tak długo. I. B. przebywa na stałe w Polsce od dnia 9 czerwca 2022 roku,
z tygodniową przerwą w lutym 2024 roku, kiedy wyjechała do L..

W piśmie opatrzonym datą 29 listopada 2024 roku strona powodowa potwierdziła okoliczności przedstawione w związku z działaniami podejmowanymi przez pozwaną
w (...) Centrum (...) w ramach struktury Urzędu Miasta K., jednocześnie informując, że nie jest w stanie odnieść się do pozostałych okoliczności wskazanych przez pozwaną, gdyż nie posiada wiedzy w tym zakresie. Strona powodowa wskazała, że status (...) został nadany I. B. w dniu 21 czerwca 2022 roku
w P., a z dokumentów przedłożonych przez pozwaną wynika, że
w okresie od 23 marca 2022 roku do 6 października 2022 roku I. B. pozostawała objęta ochroną tymczasową w Holandii. Utrata statusu (...) przez I. B. została stwierdzona w dniu 22 września 2023 roku podczas weryfikacji kolejnego wniosku o świadczenie złożonego przez pozwaną. Według danych ministerialnych widniejących w bazie Powszechnego Systemu Ewidencji Ludności, I. B.
nie posiadała statusu (...) w okresie od dnia 28 stycznia 2023 roku do dnia 12 lutego
2024 roku, co zostało przyznane przez pozwaną.

Na dalszym etapie postępowania stanowisko stron nie uległo zmianie.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

I. B. urodziła się (...) w Ukrainie, posiada obywatelstwo ukraińskie. Po rozpoczęciu konfliktu zbrojnego w Ukrainie, I. B. przyjechała na teren Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 28 lutego 2022 roku, skąd została odebrana przez swoją koleżankę z Holandii. Do Polski wyjechała 8 czerwca 2022 roku. W dniu 21 czerwca 2022 roku w P. I. B. został nadany numer PESEL oraz status (...). W dniu 6 października 2022 roku zaprzestano prowadzić wpis dotyczący I. B. w niderlandzkim Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Relacji z Królestwem
z powodu emigracji. Jako adres zamieszkania za granicą wskazano Polskę.

Dowody: przesłuchanie świadek I. B. na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2025 roku (00:18:10-00:39:06, k. 78v-79), przesłuchanie pozwanej M. C. na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2025 roku (00:39:06-00:53:38, k. 79), paszport I. B. (k. 31), bilet autobusowy na trasie A.-W. na dzień 8 czerwca 2022 roku (k. 32), powiadomienie o nadaniu numeru PESEL (k. 33), wyciąg z rejestru podstawowych danych osobowych z dnia 4 grudnia 2023 roku wraz z tłumaczeniem poświadczonym z języka niderlandzkiego (k. 35-36)

Od dnia 12 lipca 2022 roku I. B. zamieszkuje wraz z pozwaną M. C., która zapewniała jej także wyżywienie. W dniach 21 lutego 2023 roku,
11 kwietnia 2023 roku oraz 27 czerwca 2023 roku M. C. złożyła wnioski
o przyznanie świadczenia pieniężnego za zapewnienie zakwaterowania i wyżywienia obywatelom Ukrainy przybywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku
z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy za okres łącznie od dnia
21 grudnia 2022 roku do 27 czerwca 2023 roku. Uzasadniając zasadność przedłużenia wypłaty świadczenia powyżej 120 dni, M. C. wskazywała na fakt, że I. B. ukończyła 60. rok życia. Na podstawie powyższych wniosków Urząd Miasta K. wypłacił M. C. świadczenia w łącznej kwocie 7.560 złotych przy przyjęciu stawki 40 zł dziennie. Pieniądze, które M. C. otrzymała z tytułu ww. świadczenia, w całości przekazywała I. B., które ta wykorzystywała na bieżące potrzeby (wyżywienie, lekarstwa).

Dowody : przesłuchanie świadek I. B. na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2025 roku (00:18:10-00:39:06, k. 78v-79), przesłuchanie pozwanej M. C. na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2025 roku (00:39:06-00:53:38, k. 79), wniosek z dnia 21 lutego 2023 roku (k. 11-12), wniosek z dnia 11 kwietnia 2023 roku (k. 13-14), wniosek z dnia 27 czerwca 2023 roku (k. 15-17), potwierdzenie transakcji (k. 10), potwierdzenia przelewów (k. 75-77)

Do 28 stycznia 2023 roku I. B. posiadała status (...), natomiast na skutek zmiany dokonanej przez Komendanta Głównego Straży Granicznej w okresie
od 28 stycznia 2023 roku do 13 lutego 2024 roku posiadała status cudzoziemca (...), który w dniu 13 lutego 2024 roku został ponownie zmieniony na status (...).

Dowód : wydruk z systemu PESEL (k. 45-46)

Pismem z dnia 22 maja 2024 roku (...) Centrum (...) przy Urzędzie Miasta K. skierowało do M. C. pismo dotyczące zwrotu nienależnie wypłaconego świadczenia za zapewnienie zakwaterowania i wyżywienia obywatelom Ukrainy. Pismem tym poinformowano M. C., że w wyniku weryfikacji ustalono, że I. B. była objęta ochroną tymczasową udzieloną w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, co jest dokumentem wykluczającym ochronę czasową w Polsce na zasadach określonych w ustawie z dnia 12 marca 2022 roku o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. Wskazano, że I. B. nie posiadała statusu (...) od dnia 28 stycznia 2023 roku do 12 lutego 2024 roku. W związku z realizacją świadczenia za zakwaterowanie i wyżywienie obywatelom Ukrainy na rachunek M. C. przekazano kwoty: 1000,00 zł
dnia 31 marca 2023 roku (za okres od 28 stycznia 2023 roku do 21 lutego 2023 roku),
1960,00 zł dnia 16 maja 2023 roku (za okres od 22 lutego 2023 roku do 11 kwietnia 2023 roku) oraz 3.080,00 zł dnia 13 lipca 2023 roku (za okres od 12 kwietnia 2023 roku do 27 czerwca 2023 roku). Wezwano pozwaną do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia na rzecz I. B. za okres od 28 stycznia 2023 roku do 27 czerwca 2023 roku
w kwocie 6.040 zł w terminie 14 dni od daty otrzymania niniejszego wezwania. Pismo zostało doręczone pozwanej w dniu 14 czerwca 2024 roku.

Dowód : pismo z dnia 22 maja 2024 roku wraz z potwierdzeniem odbioru (k. 7-8), zestawienie niezapłaconych należności (k. 9)

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie powołanych wyżej dokumentów prywatnych i urzędowych, których moc dowodową określa art. 244 k.p.c. i art. 245 k.p.c.

Istotnym materiałem dowodowym w sprawie pozostawały zeznania świadka
I. B. oraz pozwanej M. C., które Sąd ocenił jako wiarygodne. Pozostawały one spójnie ze zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Pozwana i świadek I. B. wskazały, że pieniądze pobrane przez pozwaną
z tytułu świadczenia za zapewnienie zakwaterowania i wyżywienia obywatelom Ukrainy
zostały w całości przekazane przez pozwaną na rzecz I. B.. Okoliczność
ta nie została zakwestionowana przez stronę powodową, ponadto pozwana na rozprawie
w dniu 21 sierpnia 2025 roku złożyła do akt sprawy trzy potwierdzenia przelewów
z dni 5 marca 2023 roku, 2 czerwca 2023 roku i 20 lipca 2023 roku na łączną kwotę 4.520 zł. Mimo że nie jest to kwota odpowiadająca całości wypłaconego pozwanej świadczenia,
w ocenie Sądu brak jest podstaw do kwestionowania zeznań pozwanej. Ponadto pozwana
i świadek I. B. opisały, jak wyglądał przyjazd I. B. z Ukrainy, dlaczego i do kiedy przebywała w Holandii. Okoliczności te znalazły potwierdzenie
w materiale dowodowym, w szczególności Sąd miał na uwadze fakt zarezerwowania biletu autobusowego z A. do W. (na dzień 8 czerwca 2022 roku) oraz fakt uzyskania przez I. B. numeru PESEL w dniu 21 czerwca 2022 roku.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

Zgodnie z pierwotnym brzmieniem art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r.
o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2022 r. poz. 583 z późn. zm.; dalej także jako ustawa pomocowa) każdemu podmiotowi, w szczególności osobie fizycznej prowadzącej gospodarstwo domowe, który zapewni zakwaterowanie i wyżywienie obywatelom Ukrainy, o których mowa w art. 1 ust. 1 ustawy pomocowej, może być przyznane na jego wniosek, świadczenie pieniężne
z tego tytułu nie dłużej niż za okres 60 dni. Okres wypłaty świadczenia może być przedłużony w szczególnie uzasadnionych przypadkach.

Powyższy przepis został zmieniony na mocy art. 1 pkt 9 lit. a ustawy z dnia 8 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r., poz. 830), a także na mocy art. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 27 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U.
z 2022 r., poz. 930 z późn. zm.). W wyniku dokonanych zmian dodano do tego przepisu
m.in. wzmiankę o zapewnieniu zakwaterowania i wyżywienia obywatelom Ukrainy na własny koszt, a także zmieniono okres, za jaki możliwe było uzyskanie świadczenia pieniężnego
z tego tytułu – z 60 dni na 120 dni, z zaznaczeniem, że dni te liczone mają być od dnia przybycia obywatela Ukrainy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W oparciu o art. 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 27 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy
w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2022 r., poz. 930) wprowadzono wymóg podawania we wniosku o świadczenie pieniężne numeru PESEL
osoby przyjętej do zakwaterowania. Na mocy art. 1 pkt 12 ustawy z dnia 15 maja 2024 r.
o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym
na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 854 z późn. zm.),
art. 13 ustawy pomocowej został uchylony z dniem 1 lipca 2024 roku.

Treść art. 1 ust. 1 ustawy pomocowej aktualnie brzmi: „Ustawa określa szczególne zasady zalegalizowania pobytu obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa, oraz obywateli Ukrainy posiadających Kartę Polaka, którzy wraz z najbliższą rodziną z powodu tych działań wojennych przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.”. Powyższy przepis został znowelizowany przez
art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 marca 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz ustawy - Prawo
o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2022 r., poz. 682). Wówczas dokonano zmiany treści przepisu poprzez skreślenie wyrazu „bezpośrednio” w odniesieniu do przybycia obywateli Ukrainy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 3 ustawy nowelizującej, zmiana weszła w życie z dniem ogłoszenia, z mocą wsteczną od dnia
24 lutego 2022 roku. Przed zmianą treść art. 1 ust. 1 ustawy miała brzmienie: „Ustawa określa szczególne zasady zalegalizowania pobytu obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bezpośrednio z terytorium Ukrainy w związku
z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa, oraz obywateli Ukrainy posiadających Kartę Polaka, którzy wraz z najbliższą rodziną z powodu tych działań wojennych przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.”.

Reasumując, przesłankami przyznania świadczenia pieniężnego z art. 13 ust. 1 ustawy pomocowej w okresie za który świadczenie otrzymała pozwana było: (1) zapewnienie zakwaterowania i wyżywienia, na własny koszt, obywatelom Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa, albo obywatelom Ukrainy posiadających Kartę Polaka, którzy wraz z najbliższą rodziną z powodu tych działań wojennych przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, (2) złożenie stosownego wniosku. Świadczenie mogło być przyznane nie dłużej niż za okres 120 dni od dnia przybycia obywatela Ukrainy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jednakże okres wypłaty świadczenia mógł zostać przedłużony w szczególnie uzasadnionych przypadkach.

Wysokość świadczenia oraz zasady przedłużenia okresu wypłaty świadczenia zostały uregulowane w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 4 maja 2022 r. w sprawie maksymalnej wysokości świadczenia pieniężnego przysługującego z tytułu zapewnienia zakwaterowania i wyżywienia obywatelom Ukrainy oraz warunków przyznawania tego świadczenia i przedłużania jego wypłaty (Dz. U. z 2023 r. poz. 1381). Ten akt prawny określał maksymalną wysokość świadczenia pieniężnego oraz warunki jego przyznawania
i przedłużania wypłaty (§ 1). Stosownie do § 2 cytowanego rozporządzenia, wysokość świadczenia ustalono w kwocie 40 zł za osobę dziennie. Zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, gmina mogła przedłużyć okres wypłaty świadczenia na okres dłuższy
niż 120 dni w przypadku zapewnienia zakwaterowania i wyżywienia obywatelowi Ukrainy, który ukończył 60 rok życia (kobiety) albo 65 rok życia (mężczyźni).

Odnosząc powyższe rozważania do realiów niniejszej sprawy Sąd uznał, że przyznane pozwanej M. C. świadczenie pieniężne nie zostało przez nią nienależnie pobrane. Niewątpliwie pozwana zapewniła na własny koszt zakwaterowanie
i wyżywienie obywatelce Ukrainy I. B., która przybyła na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa, a także złożyła stosowne wnioski. Również nie budzi wątpliwości, że I. B. spełniała przesłankę przedłużenia okresu wypłaty świadczenia na okres dłuższy niż 120 dni gdyż ukończyła 60 rok życia w dniu 26 maja 2021 roku.

W ocenie Sądu, fakt przebywania przez I. B. w Królestwie Niderlandów oraz pozostawania pod ochroną czasową w okresie do 6 października 2022 roku nie wpływa na zasadność świadczenia pieniężnego wypłaconego pozwanej w okresie od 28 stycznia 2023 r. do 27 czerwca 2023 r. I. B. przybyła bowiem na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa, choć nie bezpośrednio. To że przybycie osoby przyjętej do zakwaterowania nie musiało nastąpić bezpośrednio z terytorium Ukrainy jednoznacznie wskazuje zmiana treści przepisu art. 1 ust. 1 ustawy pomocowej poprzez skreślenie właśnie słowa „bezpośrednio” w odniesieniu do przesłanki przybycia obywateli Ukrainy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Ta zmiana została wprowadzona z mocą wsteczną od dnia 24 lutego 2022 roku. Świadczenie pieniężne z art. 13 ust. 1 ustawy pomocowej było zatem należne za zapewnienie, na własny koszt, zakwaterowania
i wyżywienia obywatelowi Ukrainy, który przybył na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa nawet gdy przybył do Polski przez inny kraj (nie bezpośrednio). Niesporny fakt, że I. B. przebywała na terytorium Holandii przed wypłatą świadczeń pienieżnych nie czynią zatem wypłaconych kwot świadczeniami nienależnymi. I. B. jest wszakże obywatelką Ukrainy, która przybyła na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez Królestwo Niderlandów z terytorium Ukrainy w związku z inwazją na ten kraj rozpoczętą przez Rosję 24 lutego 2022 roku, stanowiącą eskalację wojny trwającej od 2014 roku.

Wbrew stanowisku strony powodowej, również fakt uzyskania przez I. B. ochrony czasowej na terenie Holandii – państwa członkowskiego Unii Europejskiej – z powodu działań wojennych prowadzonych na terytorium Ukrainy,
tj. spełnienie przesłanki przewidzianej w art. 2 ust. 3 pkt 3 ustawy pomocowej, nie stanowi przesłanki niweczącej możliwość i zasadność przyznania pozwanej M. C. świadczenia z art. 13 ust. 1 ustawy pomocowej. Korzystanie z ochrony czasowej/uzyskanie ochrony czasowej na terenie innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej przyznanej z powodu działań wojennych prowadzonych na terytorium Ukrainy, prowadziło jedynie do wyłączenia stosowania przepisów art. 2 ust. 1 i 2 ustawy pomocowej, które regulują uznanie legalności pobytu obywatela Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1 ustawy, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej - a także automatyczną zmianę statusu (...) na status (...) (por. art. 4 ust. 17a pkt 4 ustawy pomocowej i art. 8 pkt 24a lit. c ustawy
z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności; Dz.U. z 2025 r., poz. 274). Literalna treść art. 13 ust. 1 i art. 1 ust. 1 ustawy pomocowej wskazuje, że kwestia legalności pobytu obywatela Ukrainy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w oparciu o art. 2 ustawy pomocowej (w tym wpływ uzyskania ochrony czasowej z powodu wojny na terenie innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej – art. 2 ust. 3 pkt 3 ustawy pomocowej) a także uzyskanie statusu ewidencyjnego (...) w związku z nadaniem numer PESEL (art. 8 pkt 24a lit. d ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności; Dz.U. z 2025 r., poz. 274) nie zostały przez ustawodawcę wprost powiązane z przesłankami wypłaty świadczenia pieniężnego, którego zwrotu domagała się strona powodowa. Przyjęcie takiej wykładni wydaje się uzasadnione treścią art. 1 ust. 3 pkt 2 ustawy pomocowej, który wskazuje, że ta ustawa określała, obok szczególnych zasad zalegalizowania pobytu obywateli Ukrainy którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy
w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa, właśnie pomoc zapewnianą obywatelom Ukrainy przez różne podmioty. To można rozumieć
jako pomoc wszystkim przybyłym, nie tylko tym których pobyt został uznany na podstawie przepisów tej ustawy za legalny. Zwrócić warto uwagę, że inaczej został sformułowany przepis art. 1 ust. 3 pkt 4 ustawy pomocowej, który wyraźnie wskazuje, że ta ustawa określa także niektóre uprawnienia obywateli Ukrainy, których pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny. Obywatele Ukrainy mogli przebywać legalnie na terytorium Polski także w oparciu o przepisy dotyczące ruchu bezwizowego na podstawie paszportu biometrycznego (por. załącznik nr 2 do Rozporządzenia (UE) (...)).

Nie sposób wreszcie pominąć, nawet gdyby przyjąć wykładnię, że legalny pobyt obywatela Ukrainy tylko w oparciu o art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej jest przesłanką skorzystania ze świadczenia z art. 13 ust. 1 ustawy, że I. B. nie korzystała już z ochrony czasowej udzielonej w Holandii w okresie za który świadczenia zostały wypłacone pozwanej (wyłączenie z art. 2 ust. 3 pkt 3 nie miało zastosowania).

Niemniej jednak, nawet gdyby przyjąć, że świadczenia wypłacone pozwanej nie były jej należne, to brak byłoby podstaw do uznania, że stronie powodowej przysługuje ich zwrot na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.

Zgodnie z przepisem art. 405 k.c., kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Należy więc wskazać, iż zgodnie z dyspozycją przytoczonego wyżej przepisu, powstanie roszczenia o zwrot wzbogacenia uzależnione jest od zaistnienia trzech podstawowych przesłanek. Są nimi: 1) dojście do wzbogacenia majątku jednej osoby, uzyskanego kosztem majątku innej osoby, 2) pozostawanie ze sobą w związku wzbogacenia i zubożenia w tym rozumieniu, iż wzbogacenie jest wynikiem zubożenia,
a zatem mają one wspólne źródło, 3) nastąpienie wzbogacenia bez podstawy prawnej. Bezpodstawne wzbogacenie jest zatem szczególnym zdarzeniem prawnym, w związku
z którym bez podstawy prawnej powstaje nowa sytuacja prawna, w której jeden z podmiotów wzbogaca się kosztem pomniejszenia majątku innego podmiotu.

Przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu, na podstawie art. 410 § 1 k.c., mają
w szczególności zastosowanie do nienależnego świadczenia. Stosownie do brzmienia § 2 powyższego przepisu, świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia. Dyspozycja art. 410 k.c. daje podstawę do zwrotu świadczenia spełnionego bez zobowiązania, bez żadnej ważnej przyczyny do takiego zachowania.
Do powstania zobowiązania, którego podstawę stanowi art. 410 k.c. dochodzi w ten sposób, że wzbogacony uzyskuje bez podstawy prawnej korzyść majątkową w wyniku spełnienia świadczenia przez zubożonego. Zgodnie z art. 6 k.c., ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Jak słusznie wskazuje się
w doktrynie, osobą wywodzącą skutki prawne z faktu jest osoba, która wywodzi swoje
prawa albo obowiązki innego podmiotu z dyspozycji normy prawnej, w hipotezie
której uwzględniony jest ten fakt. Osoba żądająca zwrotu wartości bezpodstawnego wzbogacenia musi udowodnić, że ziściła się hipoteza art. 405 k.c.

Obowiązek wydania korzyści lub zwrotu jej wartości wygasa, jeżeli ten, kto korzyść uzyskał, zużył ją lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, chyba że wyzbywając się korzyści lub zużywając ją powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu (art. 409 k.c.). Natomiast stosownie do treści art. 411 pkt 2 k.c. nie można żądać zwrotu świadczenia jeżeli jego spełnienie czyni zadość zasadom współżycia społecznego.

Sąd ustalił, że świadczenia wypłacone przez stronę powodową pozwanej zostały przekazane I. B., która je spożytkowała na swoje potrzeby. W konsekwencji, gdyby świadczenie wypłacone pozwanej było nienależne, należałoby przyjąć, że doszło
do wygaśnięcia obowiązku zwrotu korzyści uzyskanej przez pozwaną (art. 409 k.c.).
Po drugie, co pozostaje znamienne dla niniejszej sprawy, żądanie zwrotu świadczenia pieniężnego przyznanego pozwanej na podstawie art. 13 ust. 1 ustawy pomocowej jest wyłączone gdyż czyniło ono zadość zasadom współżycia społecznego. Przez zasady współżycia społecznego należy rozumieć podstawowe zasady etycznego i uczciwego postępowania. Zapewnienie przez pozwaną zakwaterowania i wyżywienia obywatelce Ukrainy, która przyjechała do Polski z powodu działań wojennych prowadzonych
na terytorium Ukrainy, z całą pewnością stanowi działanie etyczne, które czyni zadość zasadom uczciwego postępowania. W konsekwencji wyłączona byłaby możliwość dochodzenia roszczenia objętego pozwem w oparciu o przepisy regulujące instytucję bezpodstawnego wzbogacenia także i z tego powodu.

Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił powództwo.

Z uwagi, że wygrywająca proces pozwana nie zgłosiła do rozliczenia kosztów celowej obrony brak było konieczności orzekania w tym zakresie w oparciu o art. 98 § 1 i 2 k.p.c.

Sygnatura akt I C 1356/24/P

ZARZĄDZENIE

1.  odnotować uzasadnienie;

2.  doręczyć pełnomocnikowi strony powodowej przez portal informacyjny odpis wyroku
z dnia 9 września 2025 roku wraz z uzasadnieniem;

3.  dokumenty z okładki zgodnie z kolejnością wszyć do akt;

4.  kal. 21 dni lub wraz z wpływem.

K., dnia 2 października 2025 roku

Sędzia Marek Kamionka